Πρόταση για πράσινη ανάπτυξη και αξιοποίηση των οχυρών Ρούπελ

Με σύνθημα “Η μνήμη ευκαιρία για ένα άλλο μέλλον!” ο βουλευτής και πρώην υπουργός Μάρκος Μπόλαρης καταθέτει το σχέδιό του στο Υπ. Εθνικής Άμυνας

“Τα οχυρά δεν παραδίδονται, καταλαμβάνονται” ήταν η ηρωική απάντηση του ταγματάρχη Γεώργιου Δουράτσου, διοικητή του οχυρού Ρούπελ στους γερμανούς αγγελιαφόρους στις 9 Απριλίου 1941, όταν του ζήτησαν την παράδοση του οχυρού στην αμυντική γραμμή Μεταξά. Ήταν η τέταρτη ημέρα επίθεσης των Γερμανών κατά των οχυρών, που εκδηλώθηκε 5.15 τα ξημερώματα της 6ης Απριλίου, με σφοδρό βομβαρδισμό του πυροβολικού και από τις 6 τα ξημερώματα με αεροπλάνα κάθετης εφόρμησης (Στούκας), τα οποία έριχναν βόμβες. Τελικά η παράδοση του Ρούπελ έγινε στις 10 Απριλίου, στις 6 τα ξημερώματα, αφού ο διοικητής έλαβε διαταγή κατάπαυσης του πυρός από το Γενικό Στρατηγείο Ελλάδας.

Εβδομήντα έξι χρόνια μετά, τα οχυρά παραμένουν μεν στην αρχική τους κατάσταση, με την εύλογη φθορά του χρόνου, χωρίς βέβαια να έχουν στρατιωτική σημασία, λόγω γεωπολιτικών εξελίξεων και της αλλαγής των στρατιωτικών τεχνικών άμυνας. Τα οχυρά είναι εν πολλοίς αναξιοποίητα, η προσβασιμότητα και η επισκεψιμότητα είναι περιορισμένες και υπάρχει κίνδυνος απαξίωσης του αποθέματος. Σ’ αυτήν την κατάσταση έρχεται η πρόταση του πρώην αναπληρωτή υπουργού Αγροτικής Ανάπτυξης και βουλευτή ΣΥΡΙΖΑ Μάρκου Μπόλαρη για “Πράσινη ανάπτυξη με βάση την ιστορία, την αρχιτεκτονική και το φυσικό περιβάλλον των συνοριακών οχυρών”.

“Η μνήμη ευκαιρία για ένα άλλο μέλλον!”, είναι το σύνθημα που προτάσσει ο κ. Μπόλαρης, ο οποίος κάνει λόγο για αναβάθμιση της οχυρωματικής συνοριακής γραμμής σε σύγχρονο πολυθεματικό πάρκο, με ολιστική διαχείριση απορριμμάτων, υδάτινων πόρων και ενεργειακών αναγκών, ασύρματα δίκτυα, τουριστικές, εκπαιδευτικές, συνεδριακές, πολιτιστικές δράσεις κ.ά. Αυτά σε διασύνδεση με το σύνολο των δυνατοτήτων της περιοχής, όπως αγροτουρισμό, ιαματικό τουρισμό, διασυνοριακές ανταλλαγές και δράσεις. “Το οχυρό Ρούπελ είναι το μοναδικό στον κόσμο. Είναι ένα πολύπλοκο σύμπλεγμα οχυρών, που το ένα καλύπτει το άλλο. Αυτό το χαρακτηριστικό δεν είναι γνωστό. Επίσης, λόγω της κατασκευής του, διατηρούνται όπως την περίοδο του πολέμου, παρά τους συνεχείς βομβαρδισμούς” εξηγεί στη “ΜτΚ” ο κ. Μπόλαρης, υπογραμμίζοντας ότι “χρειάζεται μια πράσινη παρέμβαση. Επίσης να δείξουμε στον επισκέπτη με ποια φιλοσοφία κατασκευάστηκαν, πώς απέκρουσαν την επίθεση των Γερμανών κ.ά.”. Σημειώνεται ότι η στρατηγική θέση της οχυρωματικής γραμμής (Ρούπελ, Ιστίμπεη, Κελκαγιά, Κάλη κτλ.), η οποία επόπτευε την επίσης στρατηγικής σημασίας κοιλάδα του Στρυμόνα, είναι διαχρονικής σημασίας. Στην περιοχή περιλαμβάνονται το πεδίο της μάχης του Κλειδιού, τα βυζαντινά λουτρά Αγκίστρου και το γεωθερμικό τους πεδίο, ο νεολιθικός οικισμός Τοπόλνιτσα, η μαγευτική κοιλάδα του Στρυμόνα και η Κερκίνη.

Η πρόταση στο ΥΕΘΑ
Ο κ. Μπόλαρης έχει έτοιμη την πρόταση αξιοποίησης των οχυρών εδώ και αρκετά χρόνια και τη συνέταξε έπειτα από επαφές που είχε ανά τον κόσμο με υπεύθυνους ιστορικών πάρκων καθώς και επιστήμονες και παράγοντες των κρατών που ενεπλάκησαν στην πολεμική σύγκρουση του 1941. Κατά την πρώτη κατάθεση της πρότασης στο υπουργείο Εθνικής Άμυνας δεν έτυχε μεγάλου ενδιαφέροντος. Αυτήν την περίοδο ξεκίνησε εκ νέου επαφές για την προώθησή της και την επανακατέθεσε στο υπουργείο, λαμβάνοντας την έγκριση να προχωρήσει το σχεδιασμό για την υλοποίησή της. “Υπάρχει τεράστιο ενδιαφέρον από την παγκόσμια στρατιωτική κοινότητα. Ο στρατιωτικός τουρισμός είναι από τους πιο ακριβούς και μπορεί να αναπτυχθεί στην περιοχή με την ανάδειξη του μνημείου”, τονίζει ο πρώην υπουργός. Στην πρότασή του περιλαμβάνεται η δημιουργία ενός φορέα που θα έχει μοναδικό αντικείμενο την αξιοποίηση του οχυρού, η παραγωγή ψηφιακής τρισδιάστατης αναπαράστασης της μάχης των οχυρών του Ρούπελ από το “Νόησις”, που θα προβάλλεται στους επισκέπτες μέσα στο οχυρό, η αναπαράσταση της μάχης κάθε τέσσερα χρόνια, η κήρυξη των κτιρίων ως διατηρητέα.

Ο κ. Μάρκος Μπόλαρης, ειδικότερα, προτείνει επίσης για την περιοχή των οχυρών: Συστηματική συντήρηση, φωτισμό και σήμανση κάθε οχυρωματικού συνόλου (ολικό πλάτος 38 χλμ.). Οδικό δίκτυο και δίκτυο μονοπατιών.
Ελαφρές δομές διαχείρισης, εστίασης, βιβλιοθήκης, αμφιθεάτρου, πωλητηρίων, χώρων στάθμευσης κτλ. Υποδομές φιλοξενίας (ενδεχομένως και σε κάποιο από τα οχυρά -βιωματικός τουρισμός). Δίκτυο ομβρίων και ακαθάρτων. Σύστημα αποκομιδής και διαχείρισης απορριμμάτων. Ασύρματο ηλεκτρονικό δίκτυο.

Οι δραστηριότητες που μπορούν να αναπτυχθούν στα οχυρά: Ετήσιες εκδηλώσεις τιμής και μνήμης. Ομαδικές επισκέψεις και ξεναγήσεις στο σύνολο ή σε σημεία της γραμμής. Ημερήσιες παραστάσεις με τη χρήση ειδικών εφέ για τη μάχη των οχυρών. Αναπαράσταση της μάχης των οχυρών με κομπάρσους, οχήματα και αεροσκάφη εποχής κάθε τέσσερα χρόνια. Επιστημονικά συνέδρια για τη μάχη των οχυρών, την οχυρωματική τεχνική, την πράσινη ανάπτυξη κτλ. Αθλητικές δραστηριότητες (πεζοπορία, ορειβασία, ποδήλατο κτλ.). Εκδηλώσεις πολιτισμού. Αντίστοιχα οι δραστηριότητες στην ευρύτερη περιοχή θα είναι: Συστηματικές ξεναγήσεις στον ρου του Στρυμόνα και στην Κερκίνη. Αναπαράσταση της μάχης του Κλειδίου ανά τέσσερα χρόνια και ελαφριά υποδομή για τη μόνιμη παρουσίασή της στους επισκέπτες. Αγροτουριστικές δράσεις. Προώθηση τοπικών προϊόντων. Πολιτιστικές εκδηλώσεις, τοπικές και διεθνείς. Αθλητικές δραστηριότητες στη φύση.

Τα οφέλη από την αναπτυξιακή διαχείριση της ιστορικής μνήμης, σύμφωνα με τον κ. Μπόλαρη, θα είναι: 1. Ποιοτικός τουρισμός, ήτοι επισκέψεις στα οχυρά, ορειβασία, διαδρομές πεζοπορίας και ορεινού ποδηλάτου, θεραπευτικός τουρισμός, διεθνή επιστημονικά συνέδρια, αναπαραστάσεις μαχών. 2. Θέσεις εργασίας στους τομείς διοίκησης, συντήρησης, φύλαξης, ξενάγησης, παράπλευρες τουριστικές και αγροτουριστικές δραστηριότητες διαμονής, εστίασης, τουριστικών ειδών κτλ.. 3.Διαφύλαξη του περιβάλλοντος. 4. Διεθνείς συνεργασίες: Με τη βουλγαρική πλευρά, με αντίστοιχα μνημεία (Verdun κτλ.), με τη γερμανική πλευρά, με επιστημονικά ινστιτούτα. 5. Κτήση εμπειρίας για τους αιρετούς, για τους υπαλλήλους, για τους ιδιώτες επενδυτές. 6. Κοινοτικές επιδοτήσεις παραγωγικού χαρακτήρα: Οι “πράσινες επενδύσεις”, οι επενδύσεις στην ηλεκτρονική διακυβέρνηση, οι διεθνείς συνεργασίες για τον πολιτισμό και την οικολογία, οι αδελφοποιήσεις κτλ., επιδοτούνται από την Ευρωπαϊκή Ένωση και άλλους φορείς. 7. Διασφάλιση ποιότητας και βιωσιμότητας. 8. Πιστοποίηση κατασκευών και πρακτικών και ηλεκτρονική διακυβέρνηση.

Τα βήματα που πρέπει να ακολουθηθούν για να υλοποιηθεί το σχέδιο αξιοποίησης, ανάπτυξης της περιοχής του Ρούπελ, βάσει της πρότασης Μπόλαρη, είναι: Να καταγράψουμε, να συντηρήσουμε και να αναδείξουμε το σύνολο του ιστορικού και μνημειακού αποθέματος. Να συνδέσουμε μεταξύ τους ιστορία, οικολογία, τοπική παραγωγή. Να δημιουργήσουμε κατάλληλο σχήμα διαχείρισης. Να μελετήσουμε και να ενοποιήσουμε λειτουργικά τις χρήσεις γης και χώρων (αγροτικές και δασικές εκτάσεις, στρατιωτικές εγκαταστάσεις, αρχαιολογικοί χώροι κτλ.). Να αναβαθμίσουμε ποιοτικά τις υποδομές πρόσβασης και φιλοξενίας και να δημιουργήσουμε νέες. Να σχεδιάσουμε την οικολογική διαχείριση των απορριμμάτων. Να σχεδιάσουμε την κάλυψη του χώρου από ανανεώσιμες πηγές ενέργειας και με ασύρματο ηλεκτρονικό δίκτυο. Το σύνολο των δράσεων να πιστοποιηθεί ως πράσινη επένδυση.

“Το σύμπλεγμα των οχυρών πρέπει: Να αντιμετωπισθεί ως ιστορικό μνημείο και ως μνημείο οχυρωματικής αρχιτεκτονικής. Να διευθετηθεί το συνολικό τοπίο του και να αποτελέσει ενιαίο όλο, με σεβασμό στο περιβάλλον. Να συντηρηθεί και να σημανθεί κατάλληλα, ώστε να μπορεί να δέχεται συστηματικά επισκέψεις. Να δημιουργηθούν ελαφρές υποδομές διοίκησης, βιβλιοθήκης, παρουσιάσεων, εκδηλώσεων, προβολών και τεκμηρίωσης. Να αλλάξει το δόγμα ασφάλειας του συνόλου των εγκαταστάσεων. Να προσαρμοστούν κατάλληλα οι υποδομές διαχείρισης απορριμμάτων και αποβλήτων. Να προσαρμοστούν κατάλληλα τα δίκτυα προμήθειας και διαχείρισης ενέργειας. Να συνδεθεί λειτουργικά με το σύνολο της τοπικής παραγωγής”, αναφέρεται στην πρόταση.

Πιστοποίηση και ηλεκτρονική διακυβέρνηση. Το σύνολο των δράσεων (κατασκευές, υποδομές, συγκοινωνία, διαχείριση απορριμμάτων, επιχειρηματικές δράσεις και πρακτικές κτλ.) θα πρέπει να πιστοποιηθούν από κατάλληλο οργανισμό ως “πράσινες επενδύσεις”. Η περιοχή θα καλυφθεί με ασύρματο ηλεκτρονικό δίκτυο επικοινωνιών, ώστε η ασφάλεια, η πρόσβαση, οι ξεναγήσεις, η διαμονή, η διαχείριση της ενέργειας και των αποβλήτων να τυγχάνουν ηλεκτρονικής διακυβέρνησης. Η πιστοποίηση και η ηλεκτρονική διακυβέρνηση θα ανεβάσουν τη χρηματοδοτική πιστοληπτική ικανότητα και θα διασφαλίσουν τη βιωσιμότητα του εγχειρήματος.

Τεχνικές, περιβαλλοντικές και οικονομικές μελέτες. Προκειμένου το εγχείρημα να επιτύχει, θα πρέπει να εκπονηθούν μελέτες που να δίνουν: Κόστη (οικονομικά, περιβαλλοντικά, συγκοινωνιακού φόρτου κτλ.). Οφέλη. Συνέργειες με το σύνολο της τοπικής οικονομίας (αγροτική και κτηνοτροφική παραγωγή, γεωθερμία, τουρισμός κτλ.). Επίσης, για την ολοκλήρωση του εγχειρήματος είναι απαραίτητες οι συνέργειες με την τοπική αυτοδιοίκηση α’ και β’ βαθμού, την επιχειρηματική κοινότητα, τοπική, εθνική, διεθνή, την κοινωνία των πολιτών (σύλλογοι κτλ.). Ακόμη διεθνείς συνεργασίες όπως με Βουλγαρία, Γαλλία, Γερμανία κτλ. και τα συναρμόδια υπουργεία. Η χρηματοδότηση μπορεί να προκύψει από το ΕΣΠΑ – Εθνικό Στρατηγικό Πλαίσιο Αναφοράς, το ΠΕΠ (Περιφερειακό Επιχειρησιακό Πρόγραμμα) Μακεδονίας – Θράκης, το Life+ (Ευρωπαϊκά Προγράμματα διακρατικού προσδιορισμού), τον αναπτυξιακό νόμο, την ιδιωτική πρωτοβουλία.

Γιγάντιο έργο
Την εποχή που κατασκευάστηκαν τα οχυρά της “Γραμμής Μεταξά” (1936 – 1940) θεωρούνταν έργο τιτάνιο, ασύλληπτου κόστους και τεράστιας εθνικής σημασίας. Το κόστος άγγιξε -με μέτριους υπολογισμούς- το 1,5 δισ. δραχμές. Το ποσό αυτό (του 1936) θα αντιστοιχούσε σήμερα σε περισσότερα από 60 δισ. ευρώ. Και όμως, για τον Ιωάννη Μεταξά το αστρονομικό αυτό κονδύλι έπρεπε, πάση θυσία, να διατεθεί για τη δημιουργία μιας οχύρωσης στα βόρεια σύνορα της χώρας, τέτοιας ώστε να διεκδικεί με αξιώσεις τον τίτλο της “απόρθητης”.

Το μέγεθος του έργου είναι δυσθεώρητο, ιδιαίτερα εάν ληφθεί υπόψη ο χρόνος που απαιτήθηκε για την ολοκλήρωσή του: Μέσα σε τρεισήμισι χρόνια (Νοέμβριος 1936 – Ιούλιος 1940) διανοίχτηκαν υπόγειες στοές συνολικού μήκους 24 χλμ. και υπόγεια καταφύγια μήκους περίπου 13 χλμ., ενώ για την προσέγγιση στις περιοχές των οχυρών είχε κριθεί απαραίτητη η διάνοιξη 174 χλμ. οδικού δικτύου, αλλά και η κατασκευή λιμανιού στην Αμφίπολη Σερρών. Αρκεί να σημειωθεί ότι για τις δύο γραμμές του αθηναϊκού μετρό, μήκους 18 χλμ., κατά την πρώτη φάση χρειάστηκαν εννέα χρόνια. Όσο για τη γραμμή μετρό Θεσσαλονίκης, 9,6 χλμ., θα περάσουν 15 χρόνια από την έναρξη κατασκευής.
Ο στρατιωτικός σχεδιασμός του έργου έγινε από αξιωματικούς του πεζικού και του πυροβολικού, ενώ η κατασκευή ανατέθηκε σε αξιωματικούς του μηχανικού. Ιδιαίτερα σημαντικός υπήρξε ο ρόλος του Εθνικού Μετσόβιου Πολυτεχνείου.

Τι γίνεται στο Βερντέν
Στη Γαλλία, η πόλη του Βερντέν έχει τεράστιες εισπράξεις από τη γειτνίαση με την οχυρωματική γραμμή Μαζινό, κατά μήκος των γαλλογερμανικών συνόρων. Η πόλη δέχεται επισκέψεις απ’ όλο τον κόσμο και κάθε καλοκαίρι γίνονται αναπαραστάσεις των μεγάλων μαχών του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου. Οι δραστηριότητες στο μνημειακό σύμπλεγμα του Verdun είναι οργανωμένες επισκέψεις με ξενάγηση για μεμονωμένα άτομα, οικογένειες, σχολεία, με ειδικό παιδαγωγικό πρόγραμμα, μόνιμες, επετειακές και ειδικές εκθέσεις, επιστημονικά συνέδρια, αναπαραστάσεις των μαχών (την καλοκαιρινή περίοδο) με κομπάρσους, στολές εποχής και συστήματα “ήχος και φως”, βιβλιοθήκη και κέντρο τεκμηρίωσης.

Δημοσιεύτηκε στη «Μακεδονία της Κυριακής» στις 2 Απριλίου 2017